Zout na je 50e verminderen: vrouw bereidt soep met verse kruiden in plaats van extra zout

Zout na je 50e: hoeveel mag je per dag en hoe eet je minder?

Brood met kaas als ontbijt, een kop soep bij de lunch, een stukje rookworst bij de stamppot. Zout zit in bijna alles wat we eten, en vaak proef je het niet eens. Toch is zout na je 50e een onderwerp dat meer aandacht verdient dan het krijgt, omdat de kans op een hoge bloeddruk met de jaren groter wordt.

Zout na je 50e: in dit artikel zet ik op een rij wat het Voedingscentrum, de Hartstichting en Thuisarts erover zeggen. Je leest hoeveel zout je maximaal per dag zou moeten eten, waar het zout in je voeding vandaan komt, wat onderzoek zegt over zout en bloeddruk bij 50-plussers en hoe je stap voor stap minder zout eet. Ik ben geen arts. Dit is algemene informatie; heb je een hoge bloeddruk, een nierziekte of hartfalen, overleg dan met je huisarts.

Hoeveel zout mag je per dag?

De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om niet meer dan 6 gram zout per dag te eten. Het Voedingscentrum en de Hartstichting nemen dit advies over. Zie het als een bovengrens, niet als een doel.

Op etiketten zie je soms natrium in plaats van zout. Keukenzout bestaat voor 40 procent uit natrium. 6 gram zout staat dus gelijk aan 2,4 gram natrium. Staat er alleen natrium op een verpakking, vermenigvuldig het getal dan met 2,5 om de hoeveelheid zout te weten.

Helemaal zonder zout kan je lichaam niet. Natrium is nodig voor je vochtbalans, je zenuwen en je spieren. Volgens het Voedingscentrum ligt de minimale behoefte rond de 1,5 gram zout per dag. Een tekort komt in Nederland bijna niet voor; het probleem is juist te veel.

Hoeveel zout eten we echt?

Meer dan we denken. Het Voedingscentrum noemt op basis van de voedselconsumptiepeiling een schatting van gemiddeld 7,8 gram per dag voor mannen en 6,1 gram voor vrouwen. Ongeveer 90 procent van de mannen en 60 procent van de vrouwen zit daarmee boven de 6 gram.

Die schatting is onzeker, omdat het lastig is te meten hoeveel zout mensen zelf toevoegen. Betrouwbaarder is meten hoeveel zout je in 24 uur uitplast. In zo’n onderzoek in Noord-Nederland kregen mannen gemiddeld 11 gram en vrouwen 8 gram zout per dag binnen. Het RIVM zag bij mensen van 31 tot en met 50 jaar wel een daling ten opzichte van 2006/2007, maar de inname lag nog steeds ruim boven het advies.

Waar komt al dat zout vandaan?

Het meeste zout strooi je niet zelf. Volgens het Voedingscentrum en de Hartstichting zit ongeveer 80 procent al in wat we kopen. De andere 20 procent voegen we zelf toe bij het koken en aan tafel.

In Nederland komt veel zout uit brood, vlees en kaas. Niet omdat daar altijd het meeste zout in zit, maar omdat we ze vaak en veel eten. Echte zoutbommen zijn vooral kant-en-klaarmaaltijden, pizza, soep, sauzen en bewerkt vlees.

Een paar voorbeelden van het Voedingscentrum:

ProductZout (gram)
1 pizza margherita (350 gram)3,8
1 portie kant-en-klare nasi goreng (350 gram)3,2
1 stukje rookworst (100 gram)2,2
1 soepkom heldere kippensoep (250 gram)2,0
1 eetlepel ketjap manis1,1
1 portie gerookte zalm voor 1 snee0,6
1 snee volkorenbrood0,3
1 portie belegen 30+ kaas voor 1 snee0,3
1 moot verse zalm (120 gram)0,1

Zie je het verschil tussen gerookte en verse zalm? Hetzelfde product kan heel verschillend uitpakken. Meer over vis lees je in vis eten na je 50e.

Zout en je bloeddruk na je 50e

De Gezondheidsraad stelde in 2015 vast dat er een duidelijk verband is tussen zout en bloeddruk: wie minder zout eet, krijgt een lagere bloeddruk. Dat geldt voor iedereen, maar het effect is groter bij mensen met een hoge bloeddruk.

Dat is na je 50e extra relevant. Thuisarts noemt ouder worden als een van de dingen die de kans op een hoge bloeddruk groter maken, naast onder meer veel zout eten, veel drop eten, weinig bewegen, overgewicht en alcohol. Volgens Thuisarts heb je een hoge bloeddruk als je bovendruk 140 of hoger is. Ben je ouder dan 70, dan ligt die grens bij een bovendruk die vaak 150 of hoger is.

Het lastige: je merkt meestal niets van een hoge bloeddruk. Toch vergroot een jarenlang te hoge bloeddruk de kans op onder meer een hartaanval, een beroerte en nierschade.

Wat zegt onderzoek?

  • Een paar grammen minder maakt verschil: een overzichtsstudie van Britse onderzoekers (He en collega’s, 2013) bundelde 34 gerandomiseerde studies met ruim 3200 deelnemers. Mensen die minstens vier weken gemiddeld zo’n 4,4 gram zout per dag minder aten, kregen een bovendruk die gemiddeld ruim 4 mmHg lager was. Bij mensen met een hoge bloeddruk was dat ruim 5 mmHg.
  • Ook bij 50-plussers op medicijnen: in een Amerikaanse studie (Gupta en collega’s, 2023) aten 213 mensen van 50 tot 75 jaar een week heel zoutarm en een week juist extra zout. Na de zoutarme week was de bovendruk gemiddeld zo’n 7 tot 8 mmHg lager dan na de zoute week. Bij ongeveer drie op de vier deelnemers ging de bloeddruk omlaag, ook bij mensen die al bloeddrukmedicijnen slikten. Let op: het zoutarme dieet was extreem streng en duurde maar een week. Dat is niet iets om zomaar thuis na te doen.

Ter vergelijking: de Hartstichting noemt voor minder zout eten een mogelijk effect van 2 tot 8 mmHg op de bovendruk, en voor voldoende bewegen 4 tot 9 mmHg. Die twee kun je natuurlijk combineren.

Dieetzout en kalium: een goed alternatief?

In de winkel zie je dieetzout of mineraalzout. Daarin is een deel van het natrium vervangen door kalium. Je krijgt daardoor minder natrium binnen. Volgens de Hartstichting helpt kalium bovendien om het teveel aan natrium uit je lichaam af te voeren.

Een grote studie in China (Neal en collega’s, 2021) onderzocht dit bij bijna 21.000 mensen die een beroerte hadden gehad, of die 60 jaar of ouder waren met een hoge bloeddruk. In de helft van de dorpen gebruikten mensen een zoutvervanger in plaats van gewoon zout, voor koken, op smaak brengen en inmaken. Na gemiddeld bijna vijf jaar hadden zij ongeveer 14 procent minder beroertes en 12 procent minder sterfgevallen. In Nederland zit ongeveer 80 procent van het zout al in gekochte producten. Alleen je zoutvaatje vervangen heeft hier dus waarschijnlijk minder effect.

Er is een belangrijk maar. Het Voedingscentrum en de Hartstichting waarschuwen dat kalium problemen kan geven als je nieren minder goed werken, als je diabetes of een leverziekte hebt, of als je bepaalde medicijnen gebruikt, zoals bij hartfalen of kaliumsparende medicijnen. In de Chinese studie deden mensen met een nierziekte of zulke medicijnen niet mee.

Kalium uit gewone voeding is voor de meeste mensen geen probleem. Volgens de Hartstichting zit veel kalium in groente, fruit, aardappelen, vlees, brood en melk.

Is zeezout of Himalayazout gezonder?

Nee. Volgens het Voedingscentrum bestaan zeezout, Himalayazout en Keltisch zeezout net als gewoon keukenzout grotendeels uit natrium en chloride. Er zitten wel wat meer andere mineralen in, maar in zulke kleine hoeveelheden dat het niets uitmaakt. Een hap broccoli levert al veel meer kalium en ijzer dan een gram Himalayazout. Duur zout is dus geen gezonder zout.

Moet je meer zout eten als je sport of zweet?

Nee, ook niet als je intensief traint of als het warm is. Het Voedingscentrum schrijft dat je via je gewone voeding al genoeg zout binnenkrijgt. Wat je wel moet aanvullen, is vocht. Hoeveel je nodig hebt, lees je in hoeveel drinken na je 50e. Een uitzondering is uitdroging door diarree of overgeven: dan kan een speciale oplossing met zouten en suiker (ORS) nodig zijn. Ook dat staat in dat artikel.

Advertentie

Minder zout eten: praktische tips

Je hoeft niet in één keer alles om te gooien. De Hartstichting raadt juist aan om stap voor stap te wennen aan een minder zoute smaak. De tips hieronder komen van het Voedingscentrum, de Hartstichting en Thuisarts.

  • Kijk op het etiket. Vergelijk brood, kaas, vleeswaren, soep en sauzen. Staat er alleen natrium, doe het getal dan keer 2,5.
  • Kies vaker vers. Verse groente, vers vlees en verse vis bevatten van zichzelf weinig zout.
  • Kook met minder zout. Voeg steeds een beetje minder toe. Gebruik liever fijn zout dan grof zout of een zoutmolen, want met grof zout doe je er vaak meer in.
  • Zet het zoutvaatje niet op tafel. Thuisarts noemt dit als eenvoudige stap.
  • Geef smaak met kruiden en specerijen. Denk aan knoflook, peper, chilipeper, paprikapoeder, peterselie of basilicum.
  • Maak zelf saus en soep. In kant-en-klare kruidenmixen, sauzen en soepen zit vaak veel zout. Maak je ze zelf, dan bepaal je zelf hoeveel erin gaat.
  • Wees zuinig met bewerkt vlees. Rookworst, rauwe ham en andere vleeswaren zijn zout. Ook pizza en kant-en-klaarmaaltijden zijn beter iets voor af en toe.
  • Eet weinig drop. Thuisarts adviseert bij een hoge bloeddruk om geen drop te eten en niet veel zoethoutthee te drinken. Daarin zit een stof die de bloeddruk verhoogt.
  • Kies ongezouten noten. Noten zijn een prima tussendoortje, maar dan wel de ongezouten variant.

Slimme ruilen

In plaats vanProbeer eens
Zoute vleeswaren of rookworst op broodVers vlees of een ei op brood
Kant-en-klare soepZelfgemaakte groentesoep met kruiden
Pakje of zakje voor de sausEigen kruidenmix met knoflook, paprika en peper
Zoutvaatje op tafelPeper of verse kruiden op tafel
Gezouten noten of chipsOngezouten noten of rauwkost

Dit zijn mijn eigen voorbeelden, geen officiële lijst. Kijk wat bij jouw smaak past.

Let op: brood en jodium

Minder zout eten is goed, maar schrap brood niet zomaar uit je menu. In Nederlands brood zit meestal bakkerszout met jodium, en volgens het Voedingscentrum loop je kans op een jodiumtekort als je (bijna) geen brood eet. Kies liever bewust je beleg. Ideeën voor een gezonde start van de dag lees je in eiwitrijk ontbijt na je 50e, en waarom volkorenbrood ook om andere redenen een goede keuze is in vezels na je 50e.

Zout is niet het enige

Minder zout is één knop waaraan je kunt draaien voor een gezonde bloeddruk. Thuisarts noemt ook stoppen met roken, genoeg bewegen, afvallen bij overgewicht, geen alcohol drinken en minder stress.

Voor bewegen adviseert Thuisarts 2,5 uur of meer per week, bijvoorbeeld wandelen, fietsen of zwemmen. Meer daarover lees je in 150 minuten bewegen per week en wandelen na je 50e. Wil je weten wat alcohol doet, lees dan alcohol na je 50e. Wil je afvallen, kijk dan bij afvallen na je 50e.

Ook sommige pijnstillers, zoals ibuprofen, naproxen en diclofenac, kunnen volgens Thuisarts de kans op een hoge bloeddruk vergroten. Gebruik je die vaak, bijvoorbeeld bij gewrichtsklachten, bespreek dat dan met je huisarts. Over bewegen met versleten gewrichten lees je meer in bewegen bij artrose.

Waar ik zelf op let

Mijn doel is om sterk en fit te blijven, en daar hoort meer bij dan trainen alleen. Juist omdat je een hoge bloeddruk meestal niet voelt, vind ik het de moeite waard om kritisch te kijken naar wat er op mijn bord ligt. Je hoeft zout niet helemaal te schrappen. Het gaat om de gewoontes die je elke dag herhaalt. Een eetpatroon dat je jaren volhoudt, is meer waard dan een streng dieet dat je na drie weken opgeeft. Hetzelfde geldt voor je training; lees daarvoor krachttraining na je 50e.

Veelgestelde vragen

Hoeveel zout zit er in een boterham met kaas?

Volgens de tabel van het Voedingscentrum zit er in een snee volkorenbrood ongeveer 0,3 gram zout en in een portie belegen kaas voor één snee ook ongeveer 0,3 gram. Een boterham met kaas levert dus zo’n 0,6 gram. Eet je er vier, dan zit je met alleen brood en kaas al op bijna 2,5 gram.

Is het gevaarlijk om te weinig zout te eten?

Bij gezonde mensen komt een tekort bijna niet voor, omdat er in veel producten zout zit. Je lichaam houdt natrium ook beter vast als je weinig binnenkrijgt. Alleen bij uitdroging door ernstige diarree of overgeven kan een tekort ontstaan. Heeft je arts je om een medische reden een ander advies gegeven, volg dan dat advies.

Is dieetzout veilig?

Voor de meeste gezonde mensen wel. Heb je een nierziekte, diabetes of gebruik je medicijnen bij hartfalen of kaliumsparende medicijnen, overleg dan eerst met je arts of apotheker.

Moet ik mijn bloeddruk laten meten?

Je merkt meestal niets van een hoge bloeddruk. Twijfel je, of heb je hart- en vaatziekten in de familie, laat je bloeddruk dan meten bij je huisarts of de praktijkondersteuner. Eén meting zegt niet alles; volgens Thuisarts wisselt je bloeddruk en moet hij vaker gemeten worden.

Mijn conclusie

Zout is geen gif, maar de meeste Nederlanders eten er structureel te veel van. Na je 50e weegt dat zwaarder, omdat je kans op een hoge bloeddruk met de jaren toeneemt en je daar meestal niets van merkt. Onderzoek laat zien dat een paar gram minder per dag je bovendruk een paar millimeter kan verlagen, ook bij 50-plussers en zelfs als je al medicijnen gebruikt.

Wat kun je morgen doen? Pak je brood, kaas en vleeswaren erbij en kijk op het etiket hoeveel zout erin zit. Zet het zoutvaatje in de kast en kook deze week één keer zonder zout, met kruiden in plaats daarvan. Meer over de bredere basis lees je in gezond ouder worden na je 50e.

Wil je zelf aan de slag?

Ontvang gratis mijn 25-minuten krachtschema voor 50-plussers en krijg een praktisch trainingsschema waarmee je direct kunt beginnen.

Verder lezen

Bronnen

Henk van Schaik

Over Henk

Ik ben Henk, 61 jaar, en ik sport eigenlijk mijn hele leven — van fitness en CrossFit tot tegenwoordig vooral kettlebells. Mijn doel is simpel: sterk, fit en flexibel ouder worden, zodat ik zo lang mogelijk zelfstandig blijf en kan blijven reizen, wandelen en sporten. Ik ben geen arts of trainer. Ik zoek uit wat betrouwbare bronnen zeggen, probeer het zelf uit en deel hier wat ik onderweg leer.

Meer over mij →  ·  Disclaimer →

Scroll naar boven